Uşak’ta bir dönem çarşı içinde yankılanan çekiç sesleri artık duyulmuyor. 85 kalaycı, 16 bakırcı esnafın çalıştığı Uşak’ta bugün bu mesleği sürdüren tek isim var: Murat Ormanşahin.
Röportajı, kısa süre önce hayatını kaybeden Erdoğan Ormanşahin’in oğlu Murat Ormanşahin ile gerçekleştirdim. Üç kuşaktır devam eden ve bir asrı aşan kalaycılık serüveni, bugün modern makinelerle ayakta kalmaya çalışıyor.
Dededen babaya, babadan oğula
Murat Ormanşahin’in anlattığına göre mesleğin temeli dedesi Ramazan Ormanşahin’e dayanıyor. Erdoğan Ormanşahin kalaycılığı babası Ramazan Ormanşahin’den öğrenmiş, küçük yaşta ocağın başına geçmişti. Yıllarca köy köy dolaşarak bakır kapları kalaylayan Erdoğan Usta, Uşak’ta kalaycı esnafının da önde gelen isimlerindendi.
Bugün ise o büyük esnaf topluluğundan geriye tek bir dükkân kaldı.
“Uşak’ta bu işi yapan tek ustayım”
Murat Ormanşahin, kentte aktif olarak kalaycılık yapan başka kimsenin kalmadığını söylüyor. “Şu an Uşak’ta bu işi yapan tek kişiyim” diyen Ormanşahin, hem üretim hem de satış tarafını birlikte yürütüyor.
Geçmişte kömür ateşinde, körükle harlanan ocaklarda yapılan kalaycılık artık farklı bir yöntemle sürdürülüyor. Yeni nesil ısıtma sistemleri ve özel makineler kullanılıyor. “Eskisi gibi is içinde, kömür dumanında çalışmıyoruz. Teknoloji geldi ama işin inceliği hâlâ aynı” sözleriyle değişimi özetliyor.
Kömürlü ocaktan elektrikli sisteme
Kalaylama işlemi artık kontrollü ısı sağlayan modern cihazlarla yapılıyor. Bu sayede hem zaman kazanılıyor hem de daha homojen bir kaplama elde ediliyor. Ancak Murat Ormanşahin’e göre işin püf noktası hâlâ ustalıkta saklı:
“Makine sadece ısıtır. Kalayın kabı tutması, yüzeyin hazırlanması, ayarın yapılması el işidir. O tecrübeyi bilmeyen makineyle de yapamaz.”
Hastalıkla gelen sorumluluk
Murat Ormanşahin uzun yıllar farklı sektörlerde çalıştıktan sonra babasının rahatsızlığı nedeniyle dükkânın başına geçmiş. İlk zamanlarda zorlandığını, hatta kalayın kapta tutmaması nedeniyle babasını telefonla aradığını anlatıyor. Aldığı tarifle işe devam etmiş, zamanla ustalaşmış.
Erdoğan Ormanşahin’in vefatının ardından ise dükkân tamamen ona emanet kalmış.
Sezonluk yoğunluk ve kültürel miras
Özellikle üzüm sezonunda pekmez kazanlarının kalaylanmasıyla işlerin arttığını belirten Ormanşahin, bakır kap kullanımının azalsa da tamamen bitmediğini ifade ediyor. Ayrıca hediyelik bakır ürünler ve geleneksel eşyalar da satışta önemli yer tutuyor.
Bir zamanlar “Bakırcılar Arası” olarak bilinen çarşı kültürünün bugün hatıralarda kaldığını dile getiren Ormanşahin, gençlerin zanaata yönelmemesinden yakınıyor.
“Zanaat öğrenmek hâlâ değerli”
Babası Erdoğan Ormanşahin’in en büyük öğüdünün zanaat sahibi olmak olduğunu vurgulayan Murat Ormanşahin, “Bir mesleğin varsa ayakta kalırsın” diyor.
Uşak’ta yüz yılı aşan kalaycılık geleneği bugün tek bir ustanın omuzlarında yükseliyor. Kömürlü ocakların yerini makineler almış olabilir; ancak Ormanşahin ailesinin el emeğiyle şekillenen zanaatı, hâlâ bakırı parlatmaya devam ediyor.
