Dizide usta oyuncu Menderes Samancılar'ın canlandırdığı Meftun Baba karakterinin de belirttiği Karun Hazineleri ve bu hazinelerin etrafında şekillenen lanet söylenceleri, bir kez daha merak konusu oldu.
Uşak'ta özellikle Lidya dönemine ait tümülüslerden kaçak kazılarla çıkarılarak yurt dışına kaçırılan tarihi eserlerin peşine düşen bazı kişilerin ve ailelerinin başına gelen trajik olaylar, yıllardır yörede anlatılıyor.
Hazineyi bulanların, çıkaranların veya kaçırılmasına aracılık edenlerin ardından yaşandığı söylenen ölümler, hastalıklar ve aile felaketleri, halk arasında Karun Hazineleri'nin laneti olarak anılmaya başladı.
Peki, bu anlatılanlar ne kadar gerçek ne kadarı söylence?
Gelin, Uşak'ın tarihi hazinelerinin ardında kalan bu ilginç hikâyeyi birlikte hatırlayalım.
KARUN HAZİNELERİNİN LANETİ
Tarihi MÖ 6. yüzyıla, Lidya Krallığı'nın görkemli dönemine uzanan Karun Hazineleri, Uşak'ın Güre köyü yakınlarındaki Toptepe, İkiztepe ve Aktepe tümülüslerinde yapılan kaçak kazılar sırasında ortaya çıkarıldı.
1965, 1966 ve 1968 yıllarında gerçekleştirilen bu kaçak kazılarda çok sayıda değerli eser mezar odalarından çıkarılarak yurt dışına kaçırıldı.
Halk arasında yayılan ve zamanla belgesellere, araştırmalara ve çeşitli anlatılara konu olan efsaneye göre, bu hazineleri bulan veya kaçırılmasına aracılık eden kişilerin hayatları daha sonra büyük felaketlerle karşılaştı.
İşte Karun Hazineleri'nin lanetiyle ilişkilendirilen ve yıllardır anlatılan olaylardan bazıları:
Durmuş Ersoy: Hazinelerin çıkarılmasında rol aldığı belirtilen Durmuş Ersoy'un ilerleyen yıllarda felç geçirerek yatağa bağımlı kaldığı ve acılar içerisinde hayatını kaybettiği anlatılır.
Aile felaketleri: Ersoy'un oğullarından birinin bayram günü boğazı kesilerek öldürüldüğü, diğer oğullarının ise trafik kazalarında hayatlarını kaybettikleri rivayet edilir. Oğullarından birinin Avusturya'da geçirdiği kazada öldüğü de anlatılanlar arasındadır.
Ordulu Mustafa: Hazine kaçakçılığıyla ilişkilendirilen ve Ordulu Mustafa olarak tanınan kişinin tek oğlunun intihar ettiği, kendisinin de ailesinden ayrılarak perişan bir hayat sürdüğü söylenir.
Hastalıklar ve kazalar: Hazinelerin çıkarılmasına ve yurt dışına götürülmesine aracılık ettiği ileri sürülen başka kişilerin de ağır hastalıklara yakalandığı, kazalar geçirdiği veya beklenmedik şekilde hayatlarını kaybettiği öne sürülür.
Bütün bu olayların gerçekten bir lanetle ilgisi olup olmadığını bilmek mümkün değil. Ancak Karun Hazineleri etrafında oluşan bu anlatılar, Uşak'ın yakın tarihinin en dikkat çekici söylencelerinden biri olarak yaşamaya devam ediyor.
KARUN HAZİNELERİNİ ÇALAN MÜZE MÜDÜRÜ DE TARİHE GEÇTİ
Karun Hazineleri'nin hikâyesi yalnızca kaçak kazılar ve yurt dışına kaçırılan eserlerden ibaret değil.
Güre çevresindeki tümülüslerden çıkarılan ve yaklaşık 30 yıl boyunca ABD'deki Metropolitan Sanat Müzesi'nde bulunan Lidya eserlerinin Türkiye'ye geri getirilmesinde gazeteci Özgen Acar'ın önemli rolü oldu.
Özgen Acar'ın ısrarlı araştırmaları ve takibiyle eserlerin Türkiye'ye ait olduğu ortaya konuldu. Açılan hukuk mücadelesinin ardından Karun Hazineleri 1993 yılında Türkiye'ye iade edildi.
Ancak yıllar sonra bu kez Uşak Arkeoloji Müzesi'nde büyük bir tarihi eser hırsızlığı yaşandı.
Karun Hazineleri'nin en değerli parçalarından biri olan Kanatlı Denizatı Broşu, 2006 yılında müzede sahtesiyle değiştirilerek çalındı.
Olayın ortaya çıkmasının ardından başlatılan soruşturma ve yargılama sürecinde dönemin Uşak Arkeoloji Müzesi Müdürü Kazım Akbıyıkoğlu da sanıklar arasında yer aldı.
Mahkeme tarafından nitelikli zimmet, görevi ihmal ve tarihi eser kaçakçılığı suçlarından toplam 17 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırılan Akbıyıkoğlu hakkındaki karar, Yargıtay tarafından onandı.
Akbıyıkoğlu'nun savunmasında, eserleri ABD'den Türkiye'ye getirmek için yıllarca mücadele ettiğini ve köylülerin kendisine hazinenin lanetinden söz ettiklerini anlattığı basına yansımıştı.
Böylece Karun Hazineleri'nin laneti söylencesi, müzede yaşanan bu büyük hırsızlık olayının ardından bir kez daha gündeme geldi.
KARUN HAZİNELERİNİN EN DEĞERLİ PARÇALARINDAN BİRİ KAYBOLDU
Hırsızlık olayının merkezindeki Kanatlı Denizatı Broşu, Karun Hazineleri'nin en dikkat çekici eserleri arasındaydı. Eserin müzede sahtesiyle değiştirilerek ortadan kaybolması, yalnızca Uşak'ta değil, Türkiye genelinde büyük yankı uyandırdı.
Tarihi eserin çalınmasıyla ilgili yürütülen soruşturma, Karun Hazineleri'nin yıllar önce kaçak kazılarla başlayan talihsiz yolculuğuna yeni bir halka ekledi.
İşin ilginç tarafı ise bütün bu gelişmelerin ardından halk arasında anlatılan lanet söylencelerinin yeniden hatırlanmasıydı.
AKMONYA'DA ŞANS TANRIÇASI TYKHE'NİN MOZAİĞİ DE ÇALINDI
Uşak'ın Banaz ilçesine bağlı Ahat köyündeki Akmonya Antik Kenti'nde yaşananlar da tarihi eser kaçakçılığının dikkat çekici örneklerinden biri.
Antik kentte yapılan arkeolojik çalışmalar sırasında ortaya çıkarılan Şans Tanrıçası Tykhe'ye ait mozaik, 2000 yılında çalındı.
Yaklaşık 150 santimetre uzunluğunda ve 75 santimetre genişliğinde, üçgen formlu renkli taşlardan meydana gelen mozaik, antik kentin en dikkat çekici buluntularından biriydi.
Çalınan mozaik, İstanbul polisinin yürüttüğü operasyon sonucunda ele geçirildi. Ancak eserin ait olduğu topraklara dönmesi uzun yıllar aldı.
Yaklaşık 13 yıl sonra, 2013 yılında Uşak'a getirilen Tykhe Mozaiği, Uşak Arkeoloji Müzesi'ne teslim edildi.
Antik Yunan mitolojisinde talih ve şans tanrıçası olarak bilinen Tykhe'nin mozaiğinin çalınması da Uşak'ta anlatılan lanet hikâyelerine ayrı bir boyut kazandırdı.
Şans Tanrıçası'nın tasvirini çalanların da bekledikleri şansı bulamadığı yönündeki yorumlar, bu söylencelerin halk arasında nasıl yayıldığının ilginç bir örneği oldu.
AKMONYA'DA MEZARINI AÇANLARA 500 DİNAR CEZA VE LANET
Akmonya Antik Kenti'nin dikkat çekici özelliklerinden biri de bölgede bulunan mezar yazıtları.
Bunlardan biri, Titus Flavius Alexandros ve eşi güzel Gaiana adına yaptırılan mezar anıtında yer alıyor.
Hayattayken kendisi ve eşi için bir anıt mezar yaptıran Alexandros, yazıtta kendisini şehir konseyinin bir üyesi ve Archon olarak tanıtıyor. Ayrıca onurlu bir hayat sürdüğünü ve kimseyi üzmediğini belirtiyor.
Mezar yazıtında, kendisi ve eşi öldükten sonra mezarı açmaya kalkışanların üzerine lanetler yağması dile getiriliyor.
Yazıtta, mezarı açan kişinin gözlerine, bütün vücuduna, çocuklarına ve hayatına lanetlerin ulaşacağı ifade ediliyor. Ayrıca mezarı açmaya teşebbüs edenlerin hazineye 500 dinar ceza ödemesi gerektiği belirtiliyor.
Yaklaşık 2 bin yıl öncesinden günümüze ulaşan bu yazıt, antik çağ insanlarının mezarlarını ve yakınlarının huzurunu korumak için başvurdukları ilginç yöntemlerden biri.
Akmonya'daki bu mezar yazıtı, kaçak kazıların ve mezar soygunlarının yalnızca günümüzün değil, binlerce yıl öncesinin de sorunu olduğunu gösteriyor.
UŞAK'IN TARİHİ MİRASINDA KAÇAK KAZI VE LANET SÖYLENCELERİ
Karun Hazineleri ve Akmonya'daki Tykhe Mozaiği, Uşak'ın tarihi mirasının kaçak kazılar ve eser hırsızlıkları nedeniyle nasıl zarar gördüğünün iki çarpıcı örneği.
Uşak ve çevresinde Aksaz Hamamı ile ilgili anlatılanlar, ayrıca Uşak sınırındaki Kütahya'nın Gediz ilçesine bağlı İbrahimkahya köyünde kaçak kazı yaparken yakalanan kişilerle ilgili söylenceler de bu hikâyelerin farklı örnekleri arasında yer alıyor.
Bütün bu olayların ortak noktası ise paha biçilemez tarihi eserlerin peşine düşen insanların, kültürel mirasa verdikleri zararın yanı sıra yıllarca anlatılacak hikâyelerin de merkezinde yer almaları.
Lanet gerçek mi, yoksa yaşanan felaketlerin zamanla efsaneye dönüşmesi mi?
Bunu bilmek mümkün değil.
Ancak kesin olan bir şey var: Uşak'ın toprakları altında ve üstünde bulunan tarihi miras, define uğruna yok edilmek yerine korunmayı ve gelecek kuşaklara aktarılmayı hak ediyor.
Karun Hazineleri'nin hikâyesi de bunun en çarpıcı hatırlatmalarından biri.
