Beslenme denildiğinde protein, çoğu kişinin aklına ilk olarak spor salonlarını, kas yapmayı ve protein tozlarını getiriyor. Oysa protein, yalnızca kas geliştirmek isteyenlerin değil, hepimizin günlük beslenmesinde yeterli miktarda bulunması gereken temel besin ögelerinden biri.
Bir diyetisyen olarak beslenme alışkanlıklarını değerlendirirken dikkatimi çeken konulardan biri, kişilerin günlük protein tüketiminin çoğu zaman yeterince önemsenmemesi. Özellikle kahvaltıyı yalnızca simit, poğaça veya hamur işiyle geçiştirmek, günün ilk öğününde protein alımını oldukça sınırlayabiliyor.
Peki, protein neden bu kadar önemli ve gerçekten ihtiyacımız kadar tüketiyor muyuz?
Protein Vücudumuzda Ne İşe Yarıyor?
Proteinler, kas dokusunun yapımı ve onarımı başta olmak üzere bağışıklık sisteminin çalışması, enzimlerin ve bazı hormonların üretimi gibi pek çok yaşamsal süreçte görev alır.
Vücudumuz proteinleri, amino asit adı verilen yapı taşlarına ayırarak kullanır. Bu amino asitlerin bir bölümü vücutta üretilebilirken, esansiyel olarak adlandırılan dokuz amino asidin besinlerle alınması gerekir.
Yetersiz protein alımı, özellikle uzun süre devam ettiğinde kas kütlesinin korunmasını zorlaştırabilir. İleri yaşlarda ise yaşla birlikte gelişen kas kütlesi ve kuvvet kaybı açısından protein tüketimi daha da önemli hale gelir.
Günlük Ne Kadar Protein Tüketmeliyiz?
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), sağlıklı yetişkinler için günlük protein gereksinimini vücut ağırlığının kilogramı başına 0,83 gram olarak belirlemiştir. Örneğin, 70 kilogram ağırlığındaki sağlıklı bir yetişkinin günlük referans ihtiyacı yaklaşık 58 gramdır.
Ancak bu miktar herkes için değişmez bir hedef değildir. Yaş, fiziksel aktivite, gebelik, hastalık durumu ve kişinin fizyolojik gereksinimleri bu miktarı değiştirebilir.
Özellikle 65 yaş üzerindeki sağlıklı bireylerde kas kütlesini ve fiziksel işlevleri korumak amacıyla günlük kilogram başına 1,0–1,2 gram protein alımı önerilmektedir.
Her Öğünde Protein Tüketmek Gerçekten Önemli mi?
Son dönemde sıkça duyduğumuz önerilerden biri, proteinin gün içerisinde öğünlere dağıtılması. Bunun bilimsel bir dayanağı bulunuyor.
Yemek sonrasında amino asitlerin kandaki düzeyinin artması, kas protein sentezini uyarır. Ancak bu yanıt, öğünün protein miktarına, protein kalitesine, yaşa ve fiziksel aktiviteye göre değişebilir.
Bu nedenle proteini yalnızca akşam yemeğinde yüksek miktarda tüketmek yerine gün içine dengeli dağıtmak yararlı bir yaklaşım olabilir.
Kahvaltıda yumurta ve peynir, öğle yemeğinde yoğurt veya baklagiller, akşam yemeğinde ise et, tavuk ya da balık gibi seçeneklerle günlük protein ihtiyacımızı karşılayabiliriz.
Protein Kaynaklarını Yeterince Çeşitlendiriyor muyuz?
Protein denildiğinde aklımıza yalnızca et, tavuk ve balık gelmemeli. Yumurta, süt, yoğurt ve peynirin yanı sıra mercimek, nohut, kuru fasulye ve soya da önemli protein kaynaklarıdır.
Burada protein kalitesi de önemlidir. Hayvansal kaynakların çoğu esansiyel amino asitleri yeterli oranlarda içerirken, bitkisel kaynakların amino asit profilleri birbirinden farklı olabilir.
Ancak bu durum, bitkisel proteinlerin yetersiz olduğu anlamına gelmez. Farklı bitkisel protein kaynaklarının gün boyunca çeşitlendirilmesi, amino asit gereksinimlerinin karşılanmasına yardımcı olur.
Üstelik baklagiller, proteinle birlikte posa ve çeşitli mikro besin ögeleri de sağlar.
Daha Fazla Protein Daha Fazla Kas Anlamına mı Geliyor?
Son yıllarda protein tozlarına ve yüksek proteinli beslenme modellerine ilgi oldukça arttı. Ancak bilimsel veriler, daha fazla protein tüketmenin sınırsız bir kas gelişimi sağlamadığını gösteriyor.
49 çalışmanın ve 1.863 katılımcının değerlendirildiği bir meta-analizde, direnç egzersizi yapan bireylerde protein desteğinin kas kütlesi ve kuvvet kazanımına katkı sağladığı, ancak günlük toplam protein alımı yaklaşık 1,6 g/kg düzeyine ulaştığında bunun üzerindeki alımların ek kas kazanımına belirgin katkı sağlamadığı görüldü.
Bu nedenle protein tozları, herkesin kullanması gereken ürünler değildir. Günlük gereksinim dengeli bir beslenme düzeniyle karşılanabiliyorsa ek takviyeye çoğu zaman ihtiyaç duyulmaz.
Böbrek hastalığı bulunan bireylerde ise protein miktarı mutlaka kişiye özel değerlendirilmelidir.
Önemli Olan Fazla Değil, Yeterli ve Dengeli Protein Tüketmek
Protein, yalnızca sporcuların değil, her yaş grubundan bireyin ihtiyaç duyduğu temel bir besin ögesidir. Ancak sağlıklı beslenmeyi tek bir besin ögesine indirgemek doğru değildir.
Bir diyetisyen olarak benim önem verdiğim nokta, kişilerin yalnızca ne kadar yediklerine değil, ne kadar dengeli beslendiklerine de dikkat etmeleridir.
Çünkü yeterli protein tüketmek kadar diğer besin ögesi gereksinimlerini karşılamak da sağlığımız için önemlidir.
Unutmayalım; önemli olan daha fazla protein tüketmek değil, vücudumuzun ihtiyaç duyduğu proteini doğru kaynaklardan ve dengeli bir beslenme düzeni içerisinde alabilmektir.
Diyetisyen Gül Aybala Murat
(ÖZEL HABER)





