Uşak, son dönemde, şehrin pek çok mahallesini etkisi altına alan ve yer yer günlerce süren ciddi su kesintileriyle mücadele ediyor. Su hatlarındaki kayıp kaçak ve arızalar, barajlardaki doluluk oranlarının kritik seviyelere düşmesi, vatandaşları zor durumda bırakmış durumda.
Salih Kılınç ve Aleyna Çevikol’dan oluşan haber ekibimizin araştırdığı ve hazırladığı dosyada:
Uşak’ta su sıkıntısı nasıl ve ne zaman başladı?
Krizi önlemek için ne yapıldı?
Su Krizinin boyutları ve etkileri nelerdir?
Uşak’ta 6 aydır yaşanan su sıkıntısı ne zaman sona erecek?
sorularına cevap arandı.
Uşak’ta su sıkıntısı 2020’lerde başladı.
Aslında su sıkıntısı, küresel ısınma, yağışların yetersizliği gibi nedenlerle 2017 yılından itibaren başlamıştı. Uşak ve Banaz ilçesinin su ihtiyacının 2/3’nü sağlayan Küçükler Barajı baharda dolunca sıkıntı fazla hissedilmiyordu.
Yukarıkaracahisar köyünde bulunan Çokaran Mağarasından gelen su ve Uşak’ın su temin ettiği kuyularda su seviyesinin yüksek olması, su sıkıntısının fazla hissedilmeden 2020 yılına kadar gelinmesini sağladı.
2019 yerel seçimlerinde AK Parti’den Uşak Belediye Başkanı seçilen Mehmet Çakın, su sorununa ciddi bir şekilde eğildi ve çözüm için çareler aramaya başladı. Çakın, musluklara takılarak yüzde 40 su tasarrufu sağladığı belirtilen perlitör adlı cihazı evlere ücretsiz dağıttı. Dönemin Uşak Kent Konseyi Başkanı Cemil Cevher aracılığıyla Uşak’ta faal bazı STK’lara su tasarrufu ile ilgili çalışmalar yapılmasını sağladı.
Bilin bakalım su sorununa çözüm için hangi uzman Uşak’a geldi?
Başkan Çakın, Uşak’ın su sorununa çare bulmak için İstanbul’dan bir uzmanı Uşak’a davet etti. Bu uzman 2010 yılında İstanbul BB İSKİ Genel Müdürü ve şimdinin Uşak Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ahmet Demir’den başkası değildi.
Ahmet Demir Hocamız yaptığı incelemeler sonucunda; Uşak’ı büyük bir su krizinin beklediğini ve alınması gereken önlemleri Çakın’a bir bir anlattı. İçeriğini bugün bile bilmediğimiz bu önerilere karşı Mehmet Çakın’ın tepkisi, “Bu önlemleri alacak paramız yok.” demek oldu. Önerileri buzdolabında derin dondurucuya attı.
Aynı yıl bütün dünyayı dehşete düşüren pandemi döneminde su kullanımının artması, köylülerin tarımda vahisi sulama yöntemini tercih etmesi ve yağışların azalması suyun tükenmesine neden oldu.
Alt yapı yetersizliği yüzünden suda kayıp ve kaçak yüzde 50’lere yaklaştı
Su krizinin bir başka nedeni de eskiyen alt yapının yetersiz kalması oldu. Uşak ve Banaz ilçesi köylerinin su ihtiyacının tamamına yakınını karşılayan yıllık 18 milyon metre küp su hacmine sahip Küçükler Barajı yapımına DSİ tarafından 1996 yılında başlandı ve 2001 yılında faaliyete geçti.
Bu barajdan Uşak merkeze 40 kilometre uzaklıktan su taşıyan boru hattı 25 yıldır esaslı bir bakım ve onarımdan geçmedi. İyice yıprandı.
Yaşlık 250 bin nüfusu bulunan Uşak merkezinin su alt yapısı da 30 yıl önce dönemin Belediye Başkanı Erhan Akçay tarafından yenilenmişti. Şimdi hem kent merkezinin hem 40 kilometrelik ana su borusunun değişmesi gerekiyordu. Hiç kimse ve kurum ilgilenmedi. Suda kayıp ve kaçak yüzde 47’lere ulaştı.
Yağışlarda kesilince su krizi bugünkü boyutlara ulaştı.
Krizin Boyutları:
Günlük Yaşam Felç: Mutfaktan banyoya, temizlikten temel hijyen ihtiyaçlarına kadar her şey durma noktasına geldi. Uşak’ta bazı semtlerde su kullanımı 3-5 saat arasında sıkıştı kaldı.
Esnaf Mağdur: Özellikle kafe, restoran ve kuaför gibi suya doğrudan bağımlı olan işletmeler kepenk kapatma riskiyle karşı karşıya.
Belirsizlik: Kesintilerin ne zaman sonlanacağına dair net bir takvim oluşturulamaması, halk arasındaki huzursuzluğu artırıyor.
Bu durum sadece bir altyapı sorunu değil, aynı zamanda iklim değişikliği ve su yönetimi stratejilerinin ne kadar hayati olduğunu gösteren acımasız bir öncü niteliğinde.
Uşak’ta 6 aydır yaşanan su sıkıntısı ne zaman sona erecek?
Ne yazık ki bu sorunun cevabını Uşak’ın su sorununu çözmek için ellerinde hiçbir plan ve proje olmayan merkezi ve yerel yönetimlerde veremiyor.
Hiçbir kurum ve yetkili, ‘oy kaybederiz’ kaygısıyla bırakın alt yapıyla uğraşmayı, ağzına bile almıyor. Şu anda Uşak merkeze saniyede 800 litre gelmesi gereken su ancak 250 litre geliyor.
Uşak’ın içme suyunun yüzde 80’nin dağıtıldığı Aybey Su Deposu bu kadarcık suyla 15-16 saate dolarken 3-4 saat içerisinde boşalıyor. Onun için birçok mahalleye günlerce su gelmeyebiliyor.
DSİ 2. Bölge Müdürlüğü tarafından Banaz ilçesinde bulunan Darı ve Sergen derelerinden Küçükler Barajına su transferine başladı. Ancak, Uşak Belediye Başkanı Özkan Yalım’ın açıklamasına göre buradan gelen su saniyede 250 litre. Bu suyun en az 500 litre olması gerekiyor.
Şu anda su seviyesi yüzde 1 olan Küçükler Barajından Uşak’a su aktarımı için suyun yüzde 2 seviyesini aşması gerekir. Bu aktarılan suların barajı yeterli seviyede doldurduktan sonra anca mayıs ayına doğru kente verilmesi bekleniyor.
Uşak Belediye Başkanı Özkan Yalım, sık sık kuyu açmaktan bahsediyor. Ancak, suyun derinde olmasından dolayı çok pahalı bir çözüm ve kuyular mevcut suyun hızla tüketilmesini sağlar. Kısa vadede yararlanılabilecek palyatif bir çözüm olarak görünüyor.
Uşak’ın 6 aydır korkunç bir şekilde yaşadığı su sıkıntısı, için şu anda tek çözümün tamamen yağacak kar ve yağmurun çok olması olarak görülüyor.
(ALEYNA ÇEVİKOL-SALİH KILINÇ)
