Kış aylarında sofraların en çok tercih edilen geleneksel lezzetlerinden biri olan tarhana çorbası, besleyici yapısıyla bilinse de herkes için aynı derecede masum olmayabilir. Uşak’ta görev yapan Diyetisyen Sevgi Erdinç, tarhananın faydalarının yanı sıra bilinmesi gereken bazı önemli noktalar bulunduğunu belirterek özellikle tuz oranı ve karbonhidrat içeriğine dikkat edilmesi gerektiğini vurguladı.
Türk mutfağının en eski fermente gıdalarından biri olan tarhana; yoğurt, un, sebzeler ve çeşitli baharatların karıştırılmasıyla hazırlanıyor. Daha sonra fermente edilen karışım kurutularak uzun süre saklanabiliyor. Bu yönüyle hem pratik hem de ekonomik bir besin olarak öne çıkıyor. Ancak uzmanlara göre geleneksel üretim yöntemleri bazı sağlık risklerini de beraberinde getirebiliyor.
Yüksek Tuz Oranı Risk Oluşturabilir
Diyetisyen Sevgi Erdinç, tarhananın üretim sürecinde kullanılan tuz miktarının çoğu zaman oldukça yüksek olduğunu belirterek şu uyarılarda bulundu:
“Tarhananın bozulmasını önlemek ve lezzetini artırmak amacıyla üretim aşamasında ciddi miktarda tuz kullanılabiliyor. Bu durum özellikle hipertansiyon hastaları, kalp-damar hastalığı riski taşıyan bireyler ve böbrek hastaları açısından dikkat edilmesi gereken bir noktadır.”
Erdinç, Dünya Sağlık Örgütü’nün günlük tuz tüketiminin 5 gramın altında tutulmasını önerdiğini hatırlatarak bazı ev yapımı veya hazır tarhana çorbalarının tek bir porsiyonunda bile bu miktara yaklaşılabildiğini söyledi.
Masum Görünse de Karbonhidrat Kaynağı
Tarhananın çoğunlukla buğday unu kullanılarak hazırlandığını ifade eden Erdinç, bu nedenle karbonhidrat içeriğinin de yüksek olduğuna dikkat çekti. Çorba formunda tüketildiği için hafif bir öğün gibi algılanabileceğini belirten Erdinç, yoğun kıvamlı hazırlanan bir tarhana çorbasının önemli miktarda enerji sağlayabildiğini dile getirdi.
Özellikle kilo kontrolü sağlamaya çalışan bireylerin porsiyon miktarına dikkat etmesi gerektiğini söyleyen Erdinç, “Sağlıklı bir beslenme düzeninde hiçbir besin tamamen yasak değildir ancak miktar kontrolü büyük önem taşır” dedi.
Gluten Hassasiyeti Olanlar Dikkat
Tarhananın temel bileşenlerinden biri olan buğday nedeniyle gluten içerdiğini belirten Erdinç, çölyak hastaları ve gluten intoleransı bulunan bireylerin geleneksel tarhanayı tüketmemesi gerektiğini söyledi. Son yıllarda bazı üreticilerin glutensiz tarhana alternatifleri geliştirdiğini ancak klasik tariflerin buğday bazlı olduğunu ifade etti.
“Probiyotik Mucizesi” İddiası Abartılı Olabilir
Tarhananın fermente bir gıda olması nedeniyle sıkça “bağırsak dostu mucize besin” olarak lanse edildiğini söyleyen Erdinç, bu yaklaşımın bilimsel açıdan tam olarak doğru olmadığını belirtti.
Fermentasyon sürecinin bazı faydalar sağlayabileceğini dile getiren Erdinç, kurutma ve uzun süre saklama aşamasında canlı probiyotik bakterilerin büyük bölümünün kaybolduğunu vurguladı. Bu nedenle tarhananın yoğurt veya kefir gibi güçlü bir probiyotik kaynağı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ifade etti.
Hazır Tarhanalarda Etiket Okumak Önemli
Endüstriyel üretimde raf ömrünü uzatmak ve ürün standardını sağlamak için ilave tuz ve bazı katkı maddeleri kullanılabildiğini belirten Erdinç, tüketicilere ürün etiketlerini dikkatle inceleme çağrısında bulundu.
Dengeli Tüketim Önerisi
Tarhananın tamamen kaçınılması gereken bir besin olmadığını da vurgulayan Erdinç, dengeli ve ölçülü tüketildiğinde değerli bir geleneksel gıda olduğunu söyledi.
“Özellikle kış aylarında sıcak bir öğün alternatifi olarak tercih edilebilir. Ancak hipertansiyon hastalarının az tuzlu hazırlanmış tarhanayı tercih etmeleri, kilo kontrolü sağlayan bireylerin porsiyon miktarına dikkat etmeleri ve gluten hassasiyeti olan kişilerin alternatif ürünlere yönelmeleri daha doğru olacaktır.”
Sağlıklı beslenmenin temel prensibinin çeşitlilik ve denge olduğuna dikkat çeken Erdinç, geleneksel gıdaların bilimsel bakış açısıyla değerlendirilmesinin sağlıklı yaşam alışkanlıklarının sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşıdığını sözlerine ekledi.
