Uşak’ın Banaz ilçesi Comburt (yeni adıyla Ayrancı) doğumlu saz ustası Zeki Er, 1977 yılından bu yana bağlama imalatıyla uğraşıyor. Yaklaşık 49 yıllık tecrübesiyle hem geleneksel Türk müziğinin hem de bağlama sanatının yaşatılmasına katkı sunan Zeki Er, 2024 yılında yaptığı uzun ve kısa sapı bir arada barındıran Yaren sazı ile adından söz ettiriyor. Bu saz, hem Uşak’ta hem de Türkiye genelinde tek olma özelliğini taşıyor.
Zeki Er, yaptığı açıklamada sazın teknik özelliklerini ayrıntılı olarak anlattı: “Bu görmüş olduğunuz saz tam Yaren değil, aslında üçlü sistemi içeriyor. Cura, kısa bağlama ve uzun bağlamayı tek bir enstrümanda birleştirdik. Piyasada genellikle bağlamalar tekniğe göre yapılıyor; sapları ayrı ayrı takıp çakıyorlar. Benim yöntemimde ise sapı önce hazırlayıp tekneye direkt bağlıyorum. Boğazda ek yok; sap üç parçadan oluşuyor. Bu sistem bana özgü, başka yerde uygulanmıyor.”
Usta, Yaren sazının adının rahmetli Özay Gönlüm tarafından verildiğini belirterek, “Üçü bir arada olan sazlara Yaren deniyor. Biz kendi isimlendirmemizi yapmadık, gelenek bu şekilde,” dedi.
Zeki Er, saz yapımında kaliteye verdiği önemi de vurguladı: “Artık piyasadaki çoğu üretici seri üretime geçti. Sapları çakıp göndermekle yetiniyorlar. Bu şekilde sazların ömrü kısalıyor, çalınırken teknik sorunlar çıkıyor. Biz elimizden geldiğince ömürlük, sağlam ve kaliteli işçilik yapıyoruz. Sazlarımız 7 bin TL’den başlıyor, 25 bin TL’ye kadar değişen fiyatlarla satışa sunuluyor.”
Usta, özellikle gençlere de önemli tavsiyelerde bulundu: “Bağlamayı hem çalmayı hem de yapmayı öğrenmeleri gerekiyor. Bu meslek artık eski popülaritesini yitirdi. Çoğu genç bu işe ilgi göstermiyor, ustalar da çoğunlukla seri üretime geçti. Oysa el işçiliği ve zanaat, bu kültürü yaşatmak için şart. Gençlerin bu alana eğilmelerini, hem üretmeyi hem çalmayı öğrenmelerini tavsiye ederim.”
Zeki Er’in yaptığı Yaren sazı, kısa ve uzun sapı tek gövdede birleştirmesi nedeniyle Türkiye’de tek olma özelliği taşıyor. Bu saz, özellikle koleksiyoncular ve geleneksel Türk müziği icracıları için eşsiz bir deneyim sunuyor. Usta, “Bu sazları sadece çalmakla kalmıyor, aynı zamanda müzikseverlerin evinde uzun yıllar ömürlük kullanılabilecek şekilde üretiyoruz. Her detayına özen gösteriyoruz,” diyerek üretim felsefesini özetledi.
Yaren sazının hem tarihi hem de teknik özellikleri, Türk müziği zanaatının ve kültür mirasının yaşatılmasında önemli bir yer tutuyor. Zeki Er’in çalışmaları, Uşak’ta ve Türkiye genelinde nadir bulunan geleneksel bağlama yapım geleneğini günümüze taşıyan değerli bir örnek olarak öne çıkıyor.
