Mülkiyet Sarhoşluğundan Ruhun Arınmasına: ZEKAT ve İLGİLİ MESELELER
Zekat nedir? Nasıl olmalıdır?
Zekat, İslam’ın beş temel şartından biri olup, toplumsal dayanışmayı ve adaleti sağlayan mali bir ibadettir. Kelime anlamı olarak "artma, çoğalma, arınma ve bereket" manalarına gelir. Dini bir terim olarak ise; zenginlik ölçütü kabul edilen nisap miktarı mala sahip olan Müslümanların, bu malın üzerinden Kameri bir yıl geçtikten sonra belli bir kısmını ihtiyaç sahiplerine vermesidir. Zekat sadece fakirlere verilen bir yardım değil, aynı zamanda mülkiyetin toplumdaki dengesini koruyan ve kalbi bencillikten arındıran manevi bir temizlik sürecidir. Bu ibadet sayesinde toplumdaki refah farkı azalır, kardeşlik bağları güçlenir. Bu bağların sağlamlaşmasını destekleyen zekat ibadeti ifa edilirken belki en önemli ölçü ise; "sağ elin verdiğini sol elin görmemesi" düsturuyla, alıcının onurunu kırmadan, gösterişten uzak şekilde verilmesi hususudur.
Zekat İnsanda Neyi Değiştirir?
Dünya bugün hiç olmadığı kadar "sahip olmak" üzerine kurulu. Ancak sahip olduğumuz her şey, bir süre sonra sırtımızda taşımak zorunda kaldığımız bir yüke dönüşüveriyor. Zekat, işte bu noktada mülkiyetin kölesi olmaktan çıkıp, emanetin sahibi olma bilincine geçişin adıdır.
Zekat, bir hesap kitap meselesinden ziyade bir karakter inşasıdır. Bu ibadeti hakkıyla yerine getiren bir bireyin dünyasında şu köklü değişimler gerçekleşir: Zekat ile kişinin bakış açısı; “Benim malım, benim kararım, dilediğim gibi tasarruf ederim" düşüncesinden "Emaneti ve hak sahibinin hakkını teslim etmek" fikrine, duygu durumu; kaybetme korkusu ve cimrilikten paylaşmanın verdiği huzur ve özgürlüğe, sosyal etkisi ise; yabancılaşma ve sınıfsal farklardan kardeşlik ve toplumsal güvene dönüşmelidir.
Efendimiz (sav), "Mallarınızı zekat ile korumaya alınız." buyurur. Bu koruma sadece dünyevi bir güvenlik tedbiri veya koruma değildir; malın kalbi bozmasından, ruhu katılaştırmasından korumadır, Allah’ın rızası doğrultusunda kullanarak ebedi ahiret azığına dönüştürmek ve böylece geçicilikten korumadır.
1. Zekat Hangi Mallardan Verilir? (Nisap ve Nevi)
Zekat, sadece "nakit para" demek değildir. Temel ihtiyaçların ve borçların dışında, üzerinden bir yıl geçmiş olan "artıcı" nitelikteki mallardan verilir. İşte temel kalemler:
• Altın ve Gümüş: 80.18 gram altın veya karşılığı nakit para.
• Ticaret Malları: Satılmak amacıyla elde tutulan her türlü ticari emtia.
• Hayvanlar: Belirli sayılara ulaşmış koyun, keçi, sığır ve develer.
• Toprak Ürünleri (Öşür): Hasat zamanı elde edilen mahsulden (masrafa göre 1/10 veya 1/20 oranında).
2. Zekat Kimlere Verilir?
Kur'an-ı Kerim (Tevbe Suresi, 60. ayet) zekatın verilebileceği sekiz sınıfı açıkça belirtmiştir.
• Fakirler ve Miskinler: Hiçbir şeyi olmayanlar veya geliri ihtiyaçlarını karşılamaya yetmeyenler.
• Borçlular: Borcu yüzünden darda kalan, ödeme güçlüğü çekenler.
• Yolda Kalmışlar: Memleketinden uzak, parasız kalmış yolcular.
• Gönlü İslam’a Isındırılacak Olanlar (Müellefe-i Kulub).
• Allah Yolunda Olanlar: İlim tahsil eden öğrenciler veya hayırlı işlerde koşturanlar.
• Zekat memurları ve Köleler: Bu iki sınıfın günümüzde bir karşılığı bulunmadığından ilk 6 maddede bahsedilen kişilere verilmek suretiyle bu ibadet ifa edilir.
3. Zekat Kimlere Verilmez? (Sorumluluk Çizgisi)
Zekatın "yabancıya" ve "ihtiyaç sahibine" verilmesi esastır. Bu nedenle şu kişilere zekat verilmez:
• Bakmakla Yükümlü Olduklarımız: Anne, baba, büyükanne, büyükbaba (Usul) ile çocuklar ve torunlar (Furu). Ayrıca eşler birbirine zekat veremez.
• Zenginler: Dinen zengin sayılan (nisap miktarı malı olan) kişilere.
• Müslüman Olmayanlar: Zekat bir İslam ibadeti olduğu için sadece Müslüman yoksullara verilir (Müellefe-i Kulub müstesnadır).
Son Söz: Arınmak İçin Paylaş
Zekat vermek, aslında kendimize yaptığımız en büyük iyiliktir. Elimizdeki o küçük dilimi başkasına uzatırken, aslında kalbimizin kapılarını ardına kadar dünyaya ve insanlığa açarız. Gelin bu yıl zekatımızı sadece bir "borç ödeme" gibi değil, bir "ruh tazeleme" vesilesi olarak görelim. Takvamızı Yüce Rabbimize, kardeşliğimizi birbirimize gösterelim. Hayırlı Ramazanlar...
